Hôm nay là một ngày khá đặc biệt, và là một trong số ít ngày mình được trở về nhà sớm hơn thường lệ. Ngày công ty tuyên bố phá sản. Mọi việc diễn ra nhanh chóng ngoài sức tưởng tượng.

Một tuần trước
Mới chỉ đầu tuần trước khi thị trường đồn đoán Lehman sẽ lỗ khoảng 4 tỉ USD trong quý 3, giá cổ phiếu đã sụt không phanh. Thực tế Lehman có hàng tuần để đàm phán với KDB (ngân hàng Phát triển Hàn Quốc) nhằm đưa ra kế hoạch tăng vốn trước khi thông báo kết quả quý 3, nhưng bế tắc.

Nửa đầu tuần trước, mặc dù luôn được cập nhật thông tin, nhưng mình và các đồng nghiệp vẫn nghĩ lịch sử nước Mỹ chưa để một ngân hàng đầu tư như Lehman phá sản vì hậu quả nặng nề và cho rằng CEO đang tạo áp lực cho FED (quỹ Dự trữ liên bang Mỹ) giải cứu Lehman.

Nhưng kể từ thứ năm, tâm lý mọi người bắt đầu phân tán và lo ngại. Bắt đầu một ngày mới luôn là cập nhật thông tin trên internet và giám đốc chi nhánh thông báo tình hình.

Ngày thứ sáu, giá cổ phiếu giảm tiếp xuống 3,56 USD cho thấy tình hình nguy kịch của vấn đề. Mọi người bắt đầu được chuẩn bị tinh thần. Mặc dù vậy, mọi việc vẫn diễn ra bình thường, các công việc cho tuần sau vẫn được xếp đặt.

Tất cả trông chờ vào điều kỳ diệu cuối tuần khi thông tin BOA (Bank of America) và Barclays sẽ đàm phán mua Lehman. Ông sếp mình còn nói tốt thì sẽ làm cho BOA, mà tồi nhất thì sẽ làm cho Barclays.

Cuối tuần, các quan chức FED và bộ Tài chính Mỹ cùng các CEO phố Wall được triệu tập tới làm việc liên tục không nghỉ. Đến đêm thứ bảy, số phận Lehman được định đoạt khi cả BOA và Barclays đều không tìm được tiếng nói chung với Lehman và chính phủ. Chính phủ từ chối yêu cầu bảo trợ cho các khoản lỗ từ việc mua danh mục rủi ro của Lehman, từ các bên mua.

Cuối cùng, BOA được lệnh giải cứu Merrill Lynch và cuộc đàm phán lịch sử mua một ngân hàng đầu tư lớn thứ ba phố Wall chỉ diễn ra trong ngày chủ nhật với mức giá 29 USD/cổ phiếu, cao hơn giá đóng cửa thứ sáu tới 70%.

CEO của Merrill Lynch rất tỉnh táo và nhanh chóng kết thúc được đàm phán một cách thành công. Về phương diện này, ban lãnh đạo của Lehman thật có lỗi với hàng ngàn cổ đông và nhân viên.

Ngày cuối cùng
9h15 sáng ngày định mệnh, giám đốc chi nhánh triệu tập cuộc họp khẩn thông báo tình hình và chuẩn bị tinh thần cho anh em. Mặt ông trông buồn và nghiêm trọng, cho thấy chuyện chẳng lành. Khổ nỗi hôm ấy lại ngày nghỉ ở Tokyo và Hong Kong.

Trong khi đó, New York còn đang là buổi tối chủ nhật. Việc xác nhận thông tin rất khó khăn. Không khí yên ắng bao trùm. Mọi người kiểm tra qua hộp thư email rồi bàn tán nhau. Các nhóm to, nhỏ vào phòng họp rồi đi ra, đi vào. Nhìn vào chat nội bộ thấy mấy đồng nghiệp bên Mỹ vẫn sáng đèn vào tối chủ nhật, mình gửi chat hỏi thăm tình hình nhưng không nhận được hồi âm.

Mình chạy sang bên sàn trading hỏi thăm tình hình. Bên đó nói các đối tác đã ngừng giao dịch với Lehman. Mọi người bỏ hết công việc chạy ra quán bia nhậu nhẹt, hàn huyên. Câu hỏi đầu tiên ai cũng quan tâm là “Bạn có đang mua nhà trả góp không?”. Có lẽ ở nước ngoài, người ta sợ nhất khi mất việc là phải trả tiền vay mua nhà.

2h chiều, công ty mua bia lên văn phòng làm một bữa tiệc chia tay đơn giản nhưng cảm động. Mọi thứ diễn ra hết sức chóng vánh. Không có nhiều phát biểu bởi lúc này, công ty như rắn mất đầu. Các sếp chi nhánh cũng không thực sự hiểu điều gì đang xảy ra.

Những phút sau đó, mình nhận được thư chia tay của các bạn văn phòng khác. Mọi người đóng gói và chuẩn bị ra về, không biết ngày mai có đến văn phòng nữa hay không. Vào đọc báo nhìn cảnh một số đồng nghiệp ở New York chào nhau ra về, đeo ba lô với màu xanh truyền thống của Lehman thật xúc động.

3h chiều, chính thức có thông tin công ty sẽ nộp đơn phá sản theo chương 11 luật Phá sản của Mỹ, đánh dấu sự sụp đổ của một định chế tài chính 158 năm tuổi. Với mức vốn hoá gần 50 tỉ vào lúc đỉnh cao 2007, bây giờ Lehman đáng giá con số 0.

Các đối tác sẽ có thể không thu hồi được tài sản từ Lehman. Hàng loạt các model, phần mềm, các hệ thống phức tạp và cả một thương hiệu tạo dựng được sau 158 năm sẽ trở về số 0 tròn trĩnh.

Mới tháng trước, các nhà đầu tư còn tự tin đóng thêm 6 tỉ USD vốn vào công ty bây giờ thành tay trắng. Trong một ngày, hai trong bốn ngân hàng đầu tư lớn nhất phố Wall bị xoá sổ.

26.000 con người bị thất nghiệp trong lúc thị trường tài chính khủng hoảng. Cùng một lúc, hàng ngàn chuyên viên tài chính đi xin việc tại các trung tâm tài chính thật không dễ dàng. Sau lưng họ còn là gia đình, còn tiền nhà trả góp.

Một công ty với truyền thống văn hoá “One Firm” đã tạo nên sự gắn kết con người tại các văn phòng khác nhau thành một thực thể thống nhất. Chính cái văn hoá doanh nghiệp đã giúp Lehman cùng nhau vượt qua bao nhiêu cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu và trở thành một trong những đế chế già cỗi nhất trên phố Wall.

Sự ra đi đường đột thật quá sức tưởng tượng của mỗi nhân viên. Tại thời khắc chia tay, mọi thứ trở nên thân thương và quen thuộc lạ thường.

Vừa buồn, vừa giận mà thương CEO Dick Fuld. Ông ấy đã gắn bó 2/3 quãng đời để xây dựng Lehman thành một ngân hàng đầu tư thứ ba phố Wall với nhiều thành tích đáng nể.

Ông đã không đủ nhanh nhạy để có thể kết thúc đàm phán cứu được Lehman, thành quả của ông sau bốn thập kỷ gắn bó. Ông sẽ về hưu ở tuổi 62 cùng nắm cổ phiếu không còn giá trị. Chẳng lẽ không còn giải pháp nào tốt hơn cách ông đã chọn hoặc không còn sự lựa chọn?